Jastrzębie-Zdrój



Współrzędne: 49°57"00" N 018°35"00" E Geografia

Jastrzębie-Zdrój
Herb
Herb Jastrzębia-Zdroju Flaga Jastrzębia-Zdroju
Województwo śląskie
Prawa miejskie 1963
Prezydent miasta Marian Janecki
( e-mail )
Powierzchnia 85,44 km
Położenie 49° 57" N
18° 35" E
Liczba mieszkańców   ( 2005 )
 - liczba ludności
 - gęstość
 - aglomeracja

95 482
1118 os./km
~650 000 ( ROW )
Strefa numeracyjna
(do 2005 )
(+48) 0 32
Kod pocztowy 44-330 do 44-335 oraz 44-268 (dzielnica Szeroka)
Tablice rejestracyjne SJZ
Miasta partnerskie Karviná Czechy Czechy , Havířov Czechy Czechy , Tourcoing Francja Francja
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie Polski
Urząd miejski 3
Al. Józefa Piłsudskiego 60
44-335 Jastrzębie-Zdrój
tel. (+48/0) 32 478 51 00, 32 478 52 11; faks (+48/0) 32 471 81 93
Strona internetowa miasta

Jastrzębie-Zdrój miasto na prawach powiatu położone w południowej części województwa śląskiego . Jedno z największych miast ROW-u i Subregionu Zachodniego . Jest to jedno z najmłodszych miast Polski (prawa miejskie od 1963 r.). Liczy 95 482 mieszkańców (2005), a jego powierzchnia zajmuje 85,44 km 2 . Miejscowość rozwijała się od połowy XIX wieku jako uzdrowisko . W latach 60. XX wieku odkryto tu znaczne zasoby węgla kamiennego i rozpoczęto jego wydobycie, co przekształciło miasto w znaczący ośrodek przemysłowy. Obecnie jest to średnio zamożne miasto, w którym dominuje przemysł wydobywczy . Z Jastrzębia pochodzą m.in. Jerzy Cnota , Krystian Lupa czy Rudolf Ranoszek .

Spis treści

Geografia

Jastrzębie-Zdrój położone jest na Górnym Śląsku , przy granicy Polski z Republiką Czeską ; graniczy ponadto z powiatami ziemskimi: pszczyńskim , rybnickim , wodzisławskim , cieszyńskim i powiatem grodzkim Żory . Przez miasto płyną małe rzeki: Pszczynka , Jastrzębianka , Szotkówka i Gmyrdek . Jastrzębie-Zdrój znajduje się na 14 miejscu pod względem ludności w województwie śląskim a 42 pod względem ludności 34 pod względem wielkości w Polsce. Powierzchnia miasta to 85,44 km. Jastrzębie-Zdrój leży w Subregionie Zachodnim woj. śląskiego. Jastrzębie-Zdrój, choć nie leży na terenie historycznego Śląska Cieszyńskiego , od 1998 r. należy do Euroregionu "Śląsk Cieszyński" . Jest największym pod względem liczby ludności miastem euroregionu.

Z każdego miejsca centrum miasta - nie wspominając o jego obrzeżach - można dojrzeć główne masywy oddalonych o ok. 30-35 km w linii prostej od Jastrzębia Beskidów (Śląskiego, Małego oraz Śląsko-Morawskiego). Najbardziej rozpoznawalnymi szczytami widocznymi z Jastrzębia-Zdroju są: masyw Czantorii, Skrzyczne, Lysa Hora. Przy dobrej widoczności z Bzia, Ruptawy oraz z wysokich pięter bloków znajdujących się w centrum miasta można dojrzeć Babią Górę (ok. 73 km w linii prostej od Jastrzębia) oraz - spoglądając w kierunku Parku Zdrojowego (kierunek Wodzisław Śląski) - masyw Pradziada (102 km w linii prostej) z ogromną, 162-metrową wieżą, położonego już w Jesionikach - po stronie czeskiej ( Sudety Wschodnie ).

Podział administracyjny

Najważniejsze dzielnice (i sołectwa) miasta
Powiększ
Najważniejsze dzielnice (i sołectwa) miasta

Jastrzębie-Zdrój składa się z 9 sołectw:

Pozostałe 26 dzielnic i przysiółków to:

  • Abisynia
  • Biadoszek
  • Boża Góra
  • Dębina
  • Gliniok
  • Kąty
  • Kępa
  • Kolonia Borynia
  • Kondziołowiec
  • Krzyżówka
  • Kyndra
  • Ludwikówka
  • Maryjowiec
  • Mazurowiec
  • Moszczenica
  • Pająkówka
  • Pastorówka
  • Piaski
  • Pochwacie
  • Ruptawiec
  • Skrębina
  • Szotkowice
  • Szyrówka
  • Tyczonka
  • Zamłynie
  • Zdrój

Sołectwo Bzie dzieli się na:

Nazwa

Nazwa miejscowości zmieniała się lub pisana była w różny sposób: do XIV w. brzmiała Hermannsdof, następnie Jaskczambie, Giastrzabie w XV w., Jastrzembia, Jastrzembie w XVII w., w 1862 r. wprowadzono nazwę Bad Königsdorf-Jastrzemb. W czasie okupacji niemieckiej ( 1939 - 1945 ) funkcjonowała nazwa Bad Königsdorf.

Geneza nazwy
Wg średniowiecznych podań i legend nazwa Jastrzębie wywodzi się od zbójnika napadającego znienacka na karawany kupieckie zmierzające szlakiem handlowym przez Bramę Morawską. Był nim były rycerz Ruchenstein, który oddelegowany przez króla w celu ochrony tych terenów przed zbójnikami sam zszedł na złą drogę. Ponieważ napadał znienacka jak jastrząb, tak właśnie był nazywany. Zła sława owego rycerza spowodowała, że tereny zdradzieckich jarów i wzgórz zaczęto nazywać Jastrzębie.
Pisownia nazwy
Zgodnie z uchwałą Rady Języka Polskiego prawidłowa pisownia nazwy miasta to Jastrzębie-Zdrój (z dywizem), forma z dywizem została również wprowadzona jako jedyna oficjalna nazwa miasta przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (zgodnie z Ustawą z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych minister ten nadaje poprawne oficjalne nazwy wszelkim obiektom geograficznym w Polsce). W wielu słownikach ortograficznych spotykana jest jednak niepoprawna forma nazwy ze spacją, a nie z dywizem.

Herb

Zobacz więcej w osobnym artykule: Herb Jastrzębia-Zdroju .

Herb miasta Jastrzębia-Zdroju został stworzony przez Szymona Kobylińskiego . Przedstawia czarnego jastrzębia z kroplą wody na zielonym tle, kilof i młot. Czarny jastrząb wiąże się z legendą o czarnym rycerzu, kropla wody świetność uzdrowiska, a kilof i młot - pracę w kopalniach.

Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Jastrzębia-Zdroju .

Pierwsza pisemna wzmianka z terenów, na których dziś położone jest miasto, pochodzi z 1305 r. Rozwój miejscowości nastąpił po odkryciu solanki jodowo-bromowej podczas wierceń w 1859 r. prowadzonych w poszukiwaniu węgla przez właściciela Jastrzębia Dolnego Emila von Schliebena. Uzdrowisko przestało istnieć gdy odnaleziono tu złoża węgla kamiennego. Wraz z ich rozpoczęto budowę kopalń i osiedli mieszkaniowych. Powstały kolejne osiedla wielkopłytowe, liczba mieszkańców zwiększyła się dwudziestokrotnie. W latach 80. XX w. Jastrzębie było jednym z ośrodków protestów robotniczych. W 1980 podpisano tu tzw. porozumienia jastrzębskie , ostatnie z tzw. porozumień sierpniowych . W czasie stanu wojennego 15 grudnia 1981 r. doszło do pacyfikacji kopalni Manifest Lipcowy (in. "Zofiówka").

Architektura

W Jastrzębiu-Zdroju architektura zależy od dzielnicy. W centrum przeważają bloki wielkopłytowe z lat 70 XX w. Są także budynki urzędów (Urząd Miejski), usługowe i handlowe. W dzielnicy Zdrój architektura jest mieszana. Obok sanatoryjnych budynków stoją także bloki z wielkiej płyty budowane w latach 60. i 70 XX w. Spośród najstarszych i najciekawszych wymienić można obiekty Urzędu Skarbowego, Państwową Szkołę Muzyczną, Wojewódzki Szpital Rehabilitacyjny dla dzieci, Dom Zdrojowy, Łazienki, budynek filii Uniwersytetu Śląskiego, klasztor i kościół wszystkie powstały w II poł. XIX w. lub w I poł. XX. w czasach rozbudowy uzdrowiska. Oprócz tego w Jastrzębiu-Zdroju występuje kilka obiektów w stylu barokowym , klasycystycznym , oraz dwór obronny z zachowanymi cechami późnego renesansu .

Zabytki

Muszla koncertowa w Parku Zdrojowym
Powiększ
Muszla koncertowa w Parku Zdrojowym
Zespół klasztorny w Zdroju
Powiększ
Zespół klasztorny w Zdroju

Zabytki utracone

Zabytek przeniesiony do innej miejscowości

Przy opisach niektórych obiektów korzystano z książki P. Siemki Jastrzębie Zdrój w zabytkach sztuki z roku 1992.

Statystyki

Ludność

Rok Liczba mieszkańców
1825 202
1864 262
1905 608
1931 ok. 400
1961 3 256
1970 24 395
1999 102 294
2005 96 009

Stan cywilny

(dane GUS z 2004 r.)

Budżet

(dane GUS z 2004r.)

Ważne instytucje i urzędy

Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój z Alei Piłsudskiego (maj 2006)
Powiększ
Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój z Alei Piłsudskiego (maj 2006)

Religia

Widok z Ruptawy, stary i nowy kościół ewangelicki
Powiększ
Widok z Ruptawy, stary i nowy kościół ewangelicki

Jastrzębie w czasie rozbudowy w latach 60. i 70. miało być wzorcowym miastem socjalistycznym i przez wiele lat nie wydawano zgody na budowę obiektów sakralnych w centrum miasta. Msze były jednak organizowane w okolicy zabytkowej klasycystycznej kapliczki do momentu, gdy została zburzona. Protesty i msze organizowane mimo to w innych miejscach spowodowały, że władze wydały zgodę na budowę pierwszego nowego kościoła, który powstał w okolicach osiedla Arki Bożka.

W chwili obecnej w mieście znajduje się 14 kościołów głównie rzymskokatolickich oraz liceum sióstr salezjanek i klasztor sióstr boromeuszek. Są również zbory protestanckie z licznymi wyznawcami oraz 12 zborów świadków Jehowy .

Cmentarze

Turystyka

Baza noclegowa

Nazwa Restauracja Ilość gwiazdek Adres
Czarny Rycerz Tak *** ul. Wodzisławska 5
Dąbrówka Tak *** ul. 3 maja 49
Diament Tak ** ul. Leśna 1
Omega Tak ul. Harcerska 14a
Karlik Nie ul. Kościelna 3
Sportowy Nie ul. Reja
Pensjonat Retro Tak ul. K. Miarki 15
Dom Przyjęć Agata Tak ul. Boża Góra Prawa 31J

Szlaki

czerwony Szlak im. Powstańców Śląskich (18,40 km)

czarny Szlak Zebrzydowicki (9,80 km)

żółty Jastrzębski Szlak Krajoznawczy im. Jerzego Fudzińskiego (35,90 km)

niebieski Szlak im. Ewakuacji Więźniów Oświęcimskich (91 km)

Pomniki i miejsca pamięci narodowej

Przyroda

Las Kyndra
Powiększ
Las Kyndra

Centrum Jastrzębia-Zdroju zbudowane zostało w miejscu istniejących wcześniej pól uprawnych, łąk i stawów hodowlanych często oddzielonych jarami i lasami. Pozostałości takiego krajobrazu w centrum miasta zachowały się m.in. przy ul. Cieszyńskiej, gdzie znajduje się Ośrodek Wypoczynku Niedzielnego. Na terenie miasta istnieje również cenny Park Zdrojowy z ponad 70 gatunkami drzew. Zachowały się także fragmenty lasów, w tym lasy Kyndra i Pastuszyniec, będące niegdyś częścią lasów beskidzkich. W wielu miejscach istnieją jeszcze zalesione jary, a także aleje dębowe fragmenty dawnych traktów.

Przyroda najbardziej ucierpiała w trakcie budowy osiedli oraz z powodu rozpoczęcia wydobycia węgla kamiennego i tym samym konieczności powstania osadników i hałd , które wciąż się powiększają. Jednak niektóre dzielnice - m.in. Ruptawa i Bzie Zameckie nie zostały uprzemysłowione ani silnie zurbanizowane i są atrakcyjnym miejscem do wypoczynku i rekreacji m.in. dla rowerzystów.

Parki

Pomniki przyrody

Znani jastrzębianie

Mikołaj Witczak
Powiększ
Mikołaj Witczak

Politycy i osoby związane z wojskiem

Chóry

Grupy taneczne

Piosenkarze

Sztuka

Sportowcy

Nauki

Miasta partnerskie

Jastrzębie utrzymuje dobre kontakty partnerskie z miastami we Francji i Republice Czeskiej . Prawdopodobnie kolejnym miastem partnerskim będzie grecka Paralia. Między miastami odbywają się wymiany uczniowskie. W roku 2005 podano informacje o rozmowach o podpisaniu porozumienia z greckim miastem Paralia .

Miasto Państwo Data podpisania porozumienia
Karvina Czechy   Czechy 06.03.1995 r.
Hawierzów Czechy   Czechy 01.03.1995 r.
Tourcoing Francja   Francja 12.04.1997 r.
Paralia Grecja   Grecja Rozmowy o podpisaniu porozumienia

Komunikacja

Aleja Józefa Piłsudskiego
Powiększ
Aleja Józefa Piłsudskiego

Jastrzębie-Zdrój położone jest poza głównymi szlakami komunikacyjnymi. Posiada komunikację miejską łączącą osiedla i dzielnice. Komunikacja miejska tworzy również połączenia z okolicznymi miejscowościami m.in. z Wodzisławiem , Rybnikiem , Żorami i Zebrzydowicami . Sposób funkcjonowania komunikacji miejskiej nie zmienił się od lat 80. XX w. i nie został dostosowany do obecnych potrzeb mieszkańców. PKS i prywatne przedsiębiorstwa obsługują linie do Katowic i Cieszyna . Brak jest połączeń z innymi pobliskimi ośrodkami miejskimi jak np. z Bielsko-Białą , czy nawet z Tychami . Miasto położone jest w pobliżu przejść granicznych: kolejowego w Zebrzydowicach (18 km) i drogowych: w Marklowicach (15 km), Chałupkach (20 km) i Cieszynie (32 km). W mieście istnieje przejście graniczne Ruptawa-Piotrowice dla rowerzystów i pieszych

Linia kolejowa została zlikwidowana w latach 90. XX w. od tej pory Jastrzębie jest największym miastem w Polsce nie posiadającym kolei pasażerskiej.

Najbliższy międzynarodowy port lotniczy znajduje się w Ostrawie , zaś najbliższy na terenie Polski w Katowicach-Pyrzowicach oddalony jest od Jastrzębia Zdroju o 80 km, a port lotniczy w Krakowie Balicach o 120 km. W mieście znajduje się lądowisko dla helikopterów.

Przemysł i gospodarka

Główną gałęzią przemysłu w Jastrzębiu jest górnictwo węgla kamiennego . Znajdują się tu trzy czynne kopalnie zrzeszone w Jastrzębskiej Spółce Węglowej . Dawniej na terenie miasta działało pięć kopalń: Pniówek, Moszczenica, Jastrzębie, Borynia i Zofiówka. Kopalnia Jas-Mos powstała z połączenia Moszczenicy i Jastrzębia, a Pniówek został włączony do Pawłowic .

Kopalnia Wydobycie dobowe netto Obszar górniczy Zasoby operatywne Typ produkowanego węgla
KWK Borynia 9.600t/d 17,4 km 2 34,0 mln ton 35.1, 35.2A, 35.2B
KWK Zofiówka 10 300 t/d. 16,4 km 2 87,0 mln ton 35.1
KWK Jas-Mos 11 100 t/d 32,5 km 2 34,1 mln ton 35.2B

Firmy i przedsiębiorstwa

Oprócz powyżej wymienionych występują w Jastrzębiu parki przemysłowe.

Na obszarze Jastrzębia-Zdroju funkcjonuje też podstrefa jastrzębsko-żorska Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej , która została utworzona w celu wsparcia i przyspieszenia procesów restrukturyzacyjnych oraz stworzenia nowych miejsc pracy w regionie katowickim.

Na terenie miasta działa też Jastrzębska Strefa Aktywności Gospodarczej powstała w lipcu 2000 r. w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której udziałowcami są miasto Jastrzębie-Zdrój oraz Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. Przedmiotem działalności JSAG jest zagospodarowanie majątku poprodukcyjnego likwidowanych kopalń i terenów poprzemysłowych.

W ostatnich latach, nastąpił wzrost liczby nowych podmiotów gospodarczych. Pojawiły się nowe branże m.in. produkcja artykułów spożywczych, materiałów budowlanych, przetwórstwo tworzyw sztucznych. Miasto posiada dwie nowoczesne oczyszczalnie ścieków. Wedle danych GUS z 2003 roku w Jastrzębiu-Zdroju w przemyśle i budownictwie zatrudnionych było 65,5% ludności czynnej zawodowo. Ilość zarejestrowanych podmiotów gospodarczych wynosiła 5261, w tym w sektorze prywatnym 97,4 % (a w sektorze publicznym - 2,6 %). W tym m.in. spółki prawa handlowego 192, spółki akcyjne 9 i spółki z o.o. 183.

Kultura

Miejski Ośrodek Kultury
Powiększ
Miejski Ośrodek Kultury

Jedną z najstarszych placówek kulturalnych w mieście jest Miejska Biblioteka Publiczna (rok założenia 1948 ) posiadająca 11 filii. Do biblioteki wprowadzono niedawno katalog elektroniczny. Miejski Ośrodek Kultury zapewnia bardzo bogatą ofertę kulturalną. Organizuje zabawy, konkursy. Ponadto na terenie miasta działają dwa kina: Centrum i Panorama, Oddział Polskiego Towarzystwa Kultury, Jastrzębski Klub Fotograficzny Niezależni, ZHP.

Galerie

Biblioteki

Ośrodki kultury

Kina

Muzea

W 2004 roku powołano Stowarzyszenie na Rzecz Parku Etnograficznego w Jastrzębiu-Zdroju - Bziu. Stworzono projekt budowy i rozwoju parku i muzeum, wstępny plan finansowania, zgromadzono informację na temat istniejących w okolicy pamiątek i obiektów. Warunkiem budowy parku etnograficznego i utworzenia muzeum jest uzyskanie wsparcia ze strony władz miasta Jastrzębie-Zdrój.

Teatr

W Jastrzębiu nie ma teatru, lecz jest w planach (dobudowanie zaplecza do Miejskiego Ośrodka Kultury). Spektakle odbywają się na scenach innych placówek kulturalnych takich jak Dom Zdrojowy czy Górnicze Centrum Kultury. Na deskach Domu Zdrowego odbył się ostatni występ Marka Perepeczki "Płeć przeciwna".

Ważne uroczystości i konkursy

Media

Prasa

Telewizja

Radio

Edukacja

Uniwersytet Śląski
Powiększ
Uniwersytet Śląski

Z Jastrzębskich uczelni korzysta ponad 1500 słuchaczy i studentów.

Uczelnie wyższe

Oprócz uczelni wyższych

Sport

Stadion Miejski
Powiększ
Stadion Miejski

W mieście istnieje klub piłkarski GKS Jastrzębie który obecnie gra w III lidze. Inną drużyną piłkarską jest MOSiR Jastrzębie. Istnieje także klub baseballowy oraz klub hokejowy Czarne Jastrzębie. Najbardziej znaną drużyną jest obecnie KS Jastrzębski Węgiel . Do działalności sportowej należą MOSiR (Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji) oraz MOS .

Szczególne osiągnięcia
Największym osiągnięciem jastrzębskiego sportu jest zdobycie przez Ivett Jastrzębie Borynia (obecnie KS Jastrzębski Węgiel) mistrzostwa Polski w siatkówce , mistrzostwo Polski w boksie zdobyte przez drużynę GKS oraz w tenisie stołowym kobiet (Zofiówka Jastrzębie).

Kluby sportowe

Zawody i rajdy

Najpiekniejszy dom Kultury w Jastrzębiu odbywają się w nim bardo fajne impezy Miejskie prawie ze wszystkich okazji

Nagrody i wyróżnienia

Zobacz też

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Herb Jastrzębia-Zdroju
Ten artykuł jest częścią serii
Jastrzębie-Zdrój
Herb
Flaga
Historia
Commons
Wikisłownik
Zobacz hasło Jastrzębie-Zdrój w Wikisłowniku



Źródło: " http://pl.wikipedia.org/wiki/Jastrz%C4%99bie-Zdr%C3%B3j "

Ostatnia Zmiana : 2006-11-07 12:33:19.846345